ceeleÉYeeøee kesÀ He´®eejkeÀ, efJeceue, yeer.S. Heeme~

meewc³e, Meerue efveOeeve, yeeyet M³eecemegvoj oeme~~

³eÐeefHe Gvnsb ¾ekeÌìjsì keÀer GHeeefOe Yeer Deeies ®euekeÀj efceueer, Hej Gme mece³e yeer.S.Heeme keÀjvee ner ieewjJe mecePee peelee Lee Deewj Debie´speer HeæÑeFõ cesb yeer.S.keÀjkesÀ Gme mece³e efnvoer mesJee cesb jle nesvee lees efveM®e³e ner ieewjJe keÀe efJeøe³e Lee~ Ssmes ieewjJe Meeueer M³eecemegvoj oeme peer keÀe pevce keÀeMeer kesÀ Jee.osJeer oeme Kevvee kesÀ Iej cesb meb.1932 efJe. cesb ngDee~ He´ejbYe cesb Gvnsb mebmkeÉÀle Yeeøee SJeb J³eekeÀjCe leLee OeceõMeem$e keÀer efMeãee oer ieFõ~ FmekesÀ yeeo Gvnsb Debie´speer HeæÑves kesÀ efueS Yespee ie³ee~ keÀoeef®ele FmeerefueS efJeÐeeLeerõ peerJeve mes ner GvekeÀe efnvoer kesÀ He´efle DeHeej Devegjeie nesie³ee Deewj peye Jes Fbìjceeref¾Sì keÀer keÀãee cesb Les Gvnesbves DeHeves kegÀí efce$eesb kesÀ meeLe veeiejer He´®eeefjCeer meYee keÀer mLeeHevee keÀer~ yeer.S.Heeme keÀjves kesÀ yeeo Jes kegÀí efove lekeÀ mesvì^ue efnvot keÀeuespe cesb Debie´speer kesÀ DeO³eeHekeÀ jns~ FmekesÀ yeeo kegÀí efoveesb lekeÀ efmeb®eeFõ efJeYeeie efMeceuee cesb leLee cenejepe keÀeMceerj kesÀ efvepeer oheÌlej cesb Gvnesbves keÀe³eõ efkeÀ³ee~ meved 1913 Fõ. cesb keÀeueer®ejCe neFõ mketÀue , ueKeveT kesÀ He´eOeeveeO³eeHekeÀ kesÀ ªHe cesb GvekeÀer efve³egefkeÌle ngFõ~ meved 1921 Fõ. cesb Jes efnvot efJeMJeefJeÐeeue³e kesÀ DeO³eãe (efnvoer efJeYeeie) ngS Deewj keÀFõ JeøeõlekeÀ jns~ Gvnsb 'je³e meenye' Deewj 'je³e yeneogj' keÀer GHeeefOe³eesb mes Debie´speer mejkeÀej ves efJeYeteføele efkeÀ³ee Lee~ efnvoer meeefnl³e meccesueve ves meeefnl³e Jee®eefmHele leLee keÀeMeer efJeMJeefJeÐeeue³e ves ¾er .efueì.keÀer GHeeefOe oskeÀj GvekeÀe mecceeve efkeÀ³ee~ Gvnesbves DeHeves peerJeve kesÀ Deefvlece ãeCe lekeÀ efnvoer keÀer mesJee keÀer Deewj Deiemle meved 1945 Fõ. cesb GvekeÀe mJeieõJeeme nes ie³ee~

j®eveeSB

¾eö. oeme ves keÀeMeer veeiejer He´®eeefjCeer meYee leLee efnvot efJeMJeefJeÐeeue³e cesb jnkeÀj mJe³eb meeefnl³e keÀe efveceeõCe efkeÀ³ee Deewj DeHeves Dev³e men³eesefie³eesb mes keÀje³ee~ G®®e efMeãee kesÀ efueS efnvoer cesb meeefnefl³ekeÀ SJeb Deeuees®eveelcekeÀ ie´bLeesb kesÀ DeYeeJe keÀes Gvnsb mJeleë Hetje keÀjkesÀ íe$eesb keÀes HeæÑevee Heæ¾lee Lee~ Gvnesbves Yeeøee-efJeÿeeve Hej Debie´speer Deeefo kesÀ ie´vLeesb mes DeeOeej ie´nCe keÀjkesÀ He³eeõHle meeceie´er efnvoer cesb He´mlegle keÀer~ Fme He´keÀej keÀer HegmlekeÀesb cesb Yeeøee efJeÿeeve, Yeeøee jnm³e, efnvoer Yeeøee leLee efnvoer Yeeøee keÀe efJekeÀeme He´cegKe nw~ FmekesÀ DeefleefjkeÌle mewàebeflekeÀ Deeuees®evee keÀe keÀe³eõ efnvoer cesb Deye lekeÀ efyeukegÀue ner veneR ngDee Lee~ Fme oÉeføì mes Yeer Gvnesbves Debie´speer leLee mebmkeÉÀle Deeefo kesÀ efJeefYevve Debieesb, pewmes keÀeJ³e , keÀneveer , veeìkeÀ Deeefo Hej mewàebeflekeÀ efJe®eej He´mlegle efkeÀ³ee ie³ee leLee ªHekeÀ-jnm³e efpemecesb veeìîe -meeefnl³e kesÀ efJeefJeOe Debieesb SJeb Yesoesb keÀe efJeMeo efJeJes®eve efkeÀ³ee ie³ee~ mewàebeflekeÀ Deeuees®evee kesÀ DeefleefjkeÌle meceeuees®evee keÀer HegmlekeÀesb cesb Gvnesbves ieesmJeeceer leguemeeroeme, Yeejlesvog nefjM®evê Deeefo keÀer j®evee keÀer~

He´e®eerve DeHe´keÀeefMele ie´bLeesb keÀe nmleefueefKele HeesefLe³eesb kesÀ DeeOeej Hej DeeHeves mecHeeove Yeer efkeÀ³ee~ Fme He´keÀej kesÀ mecHeeefole ie´bLeesb cesb HeÉLJeerjepe jemees, keÀyeerj-ie´bLeeJeueer, Heefjceeuejemees leLee jece®eefjle ceeveme nw~ FmekesÀ DeefleefjkeÌle cesIeotle, MekegÀvleuee Deeefo mebmkeÉÀle ie´bLeesb keÀe efnvoer cesb DevegJeeo keÀjves keÀe Þes³e Yeer Gvnsb He´eHle nw~ efnvoer Meyo meeiej kesÀ mecHeeove keÀe He´cegKe Yeej DeeHeves ner mebYeeuee~

¾eö. oeme keÀe cenlJe - ¾eö. meenye kesÀ He´e³eë cenlJeHetCeõ keÀe³eõ leerve efoMeeDeesb cesb nw, Henuee, efnvoer kesÀ DeYeeJe keÀer Hetefleõ kesÀ efueS mLeeFõ meeefnl³e keÀe efveceeõCe keÀjvee, otmeje, efnvoer Deewj veeiejer kesÀ He´®eej SJeb He´meej keÀer ³eespevee mes veeiejer He´®eeefjCeer meYee keÀer mLeeHevee keÀjvee Deewj peerJeve He³eõvle efnvoer mesJee keÀes ner DeHevee 'efceMeve' yeveeS jKevee, leermeje , SkeÀ kegÀMeue DeO³eeHekeÀ kesÀ ªHee cesb DeveskeÀ ³eMemJeer efMeø³eesb leLee efnvoer mesefJe³eesb keÀer mesvee lew³eej keÀjvee ~ Fve leerveesb ner ¢eføì³eesb mes Jes Del³evle ceneved nw~ ¾eö. meenye keÀe Debie´speer ÿeeve He³eeõHle Lee~ Deleë Gvnsb Yeeøee-efJeÿeeve leLee mewàebeflekeÀ meceeuees®evee keÀe mJeªHe efnvoer cesb ueeves cesb mejuelee ngFõ ~ keÀnves keÀer DeeJeM³ekeÀlee veneR nw efkeÀ Fve ie´bLeesb keÀer DeefOekeÀebMe meeceie´er GOeej ueer ieFõ nw, Hej peye kegÀí veneR Lee, GOeej ueskeÀj Yeer meeefnl³e keÀes Þeer mecHevve yeveevee keÀce ieewjJe keÀe keÀe³eõ veneR Lee~

Mewueer

¾eö. meenye keÀer Mewueer meeOeejCeleë oes He´keÀej keÀer nw~ Henueer meeceev³e efJeøe³eesb kesÀ efueKeves cesb osKeer peeleer nw~ efpevecesb ieJesøeCee ³ee efJeJes®evee jnleer nw Deewj otmejer ogyeesõOe ³ee veerjme efJeøe³eesb kesÀ He´efleHeeove cesb~

efJeJes®eveelcekeÀ Mewueer - Fme Mewueer cesb Yeeøee keÀer lelmecelee, Gotõ kesÀ Meyoesb keÀe keÀce mes keÀce He´³eesie leLee SkeÀ ner yeele keÀer HegvejeJeÉefÊe osKeer peeleer nw~ FmekeÀe keÀejCe ³en nw efkeÀ Gvnesbves DeefOekeÀebMe efJeøe³eesb keÀe He´efleHeeove efJeÐeeefLe¥³eesb keÀes mecePeeves kesÀ efueS efkeÀ³ee Lee~ FmeerefueS GvekeÀer uesKeveer cesb efJeJes®evee keÀer He´Oeevelee jnleer nw~ SkeÀ ner keÀLeve yeej-yeej ognjekeÀj yeesOeiec³e yeveeves keÀer JeÉefÊe jnleer nwleLee keÀYeer keÀYeer "leelHe³eõ ³en", pewmes , meejebMe ³en nw Deeefo Meyoesb keÀes peesæ¾keÀj efJeøe³e keÀes Deesj mHeøì keÀjves keÀer Yeer JeÉefÊe osKeer peeleer nw~ ¾eö. oeme keÀer Mewueer keÀe He´cegKe ªHe ³ener nw Deewj He´e³eë Fmeer kesÀ oMeõve nesles nQ, ke̳eesbefkeÀ Jes SkeÀ efJeÜeve , efJeJes®ekeÀ ³ee MeesOekeÀÊeeõ Les, Deewj GvekeÀe ³ener ªHe He´Oeevelee mes nceejer DeeBKeesb kesÀ meccegKe Deelee nw~

ieJesøeCeelcekeÀ Mewueer - Fme Mewueer keÀe ªHe Del³eble ogªn ³ee MeesOe mebyebOeer efJeøe³eesb kesÀ efJeJes®eve cesb osKee pee mekeÀlee nw~ Fme mebyebOe cesb oes yeelesb He´Oeevelee mes oerKe Heæ¾leer nQ - (1) Yeeøee keÀer He´ebpeuelee, (2) Yeeøee keÀe He´Jeen~ " iebYeerj yeeleesb Hej efueKeles mece³e yeæ¾s DeY³emle uesKekeÀ keÀes Yeer MeeefyokeÀmeeju³e mes neLe Oeesvee Heæ¾lee nw Deewj Gmes meerOes mebmkeÉÀle mes peefìue Meyo ueekeÀj jKeves Heæ¾les nQ~" Fme keÀLeve keÀes nce Fme Mewueer cesb osKeles ner nQ, Deewj yeeyet peer ves mJe³eb Yeer efueKee nw, " pees efJeøe³e peefìue DeLeJee ogyeesõOe nesb, GvekesÀ efueS íesìs-íesìs Jeeke̳eesb keÀe He´³eesie ner meJeõLee Jeebíveer³e nw~ mejue SJeb megyeesOe efJeøe³eesb kesÀ efueS ³eefo Jeeke̳e DeHesãeekeÉÀle kegÀí uecyes Yeer nes lees Gvemes Gleveer neefve veneR nesleer ~ " Fme efJe®eej keÀes Gvnesvebs keÀe³eõ ªHe cesb HeefjCele efkeÀ³ee nw~ Yeeøee efJeÿeeve Deeefo efJeøe³eesb keÀes Gvnesbves meerOes -mejue Ñbie mes , Deewj íesìs-íesìs Jeeke̳eesb cesb mHeøì keÀjves keÀe He´³eeme efkeÀ³ee nw~ efJejeceeefo efJeÚesb kesÀ yengle He´³eesie kesÀ Jes HeãeHeeleer veneR Les, ³ener keÀejCe nw efkeÀ GvekeÀer j®eveeDeesb cesb FvekeÀe He´³eesie yengle keÀce efceuelee nw~

Yeeøee

Yeeøee efJeøe³e keÀer DevegªefHeCeer nesleer nw~ ³en yeepe yeeyet peer keÀer Yeeøee osKeves Hej mHeøìle³ee ueefãele nesleer nw~ Gvnesbves pewmes efJeøe³e Hej efueKevee He´ejbYe efkeÀ³ee, Yeeøee keÀe mJeªHe Jewmee ner jne~ iebYeerj efJeøe³eesb Hej efueKeles mece³e, GvekeÀer Yeeøee ³ee lees mebmkeÉÀle-efveøþ HeoeJeueer cesb nw ³ee Megà meeefnefl³ekeÀ efnvoer kesÀ ªHe cesb~ Meyoesb kesÀ efyeieæ¾s ngS ªHe leLee Gotõ Deeefo kesÀ Meyo yengle ner keÀce oerKe Heæ¾les nw~ Hej peneB Jes iebYeerjlee HetJeõkeÀ efJe®eej He´mlegle ve keÀjkesÀ kesÀJeue ³eLeeleL³e efveªHeCe cee$e keÀjles nQ JeneB He´®eefuele yeesue®eeue keÀer Yeeøee keÀe Hegì Dee peelee nw~ Fme Yeeøee keÀe ªHee kegÀí mejue SJeb menpe lees nw ner meeLe ner Fmecesb Gotõ Deeefo kesÀ Meyoesb keÀe He´³eesie Yeer DeefOekeÀ ngDee nw~ Gotõ Meyoesb keÀes DeHeveeves mes ³en keÀoeefHe veneR mecePevee ®eeefnS efkeÀ Jes F vekesÀ He´³eesie keÀes DeeJeM³ekeÀ mecePeles Lees, Jejved YeeJeeJesMe cesb pees Yeer Meyo Dee ieS Gvnsb efueKe efo³ee, peeveyetPekeÀj oesjbieer Yeeøee keÀe He´®eej GvekeÀe cevleJ³e veneR Lee~

Meyoesb kesÀ He´³eesie cesb Jes lelmece keÀer DeHesãee leÓeJe Meyoesb keÀes DeefOekeÀ Hemevo keÀjles Les~ efJeosMeer Yeeøee kesÀ Meyeoesb kesÀ He´³eesie kesÀ Jes efJejesOeer veneR Les, Hej Gvnsb efnvoer keÀer He´keÉÀefle kesÀ DevegªHe yeveeves leLee efnvoer J³eekeÀjCe meccele yeveeves keÀe Deeie´n keÀjles Les ~ Gvnesvebs mebmkeÉÀle kesÀ GÃce Meyoesb cesb keÀe³³eõ, met³³eõ , Oecceõ Deeefo Meyoesb mes Deble kesÀ Deàõ-Deãejesb keÀes íesæ¾keÀj Gvnsb keÀe³eõ, met³eõ, Oeceõ Deeefo kesÀ ªHe cesb He´³egkeÌle efkeÀ³ee~ meeLe ner IeCìe , mecHeefÊe, efuebie Deeefo cesb Heb®eced JeCeõ keÀe He´³eesie nìekeÀj DevegmJeej keÀe He´³eesie He´ejbYe efkeÀ³ee Deewj Gotõ Deeefo kesÀ Meyoesb kesÀ veer®es keÀer efyevoer nìekeÀj keÀuece, keÀeiepe Deeefo ªHe cesb He´³egkeÌle efkeÀ³ee~ Fme He´keÀej Jes Meyoesb kesÀ efnvoerkeÀjCe kesÀ meceLõekeÀ Les~