efnvoer GHev³eeme mece´eì mJeieerõ³e He´sce®evo keÀe pevce meeJeve keÉÀøCe 10, meb. 1937 keÀes keÀeMeer kesÀ HeeC¾sHegj veecekeÀ cegnuues kesÀ Heeme efmLele uecener ie´ece cesb ngDee Lee~ GvekeÀe Demeueer veece OeveHele je³e Lee ~ GvekeÀer He´ejbefYekeÀ efMeãee Dejyeer -heÀejmeer mes He´ejcYe ngFõ~ Hegveë Jes keÀeMeer kesÀ keÌJeervme keÀeöuespe cesb He´efJeøì ngS~ DeeefLeõkeÀ efmLeefle þerkeÀ ve nesves kesÀ keÀejCe Gvnsb ìîetMeve keÀjkesÀ HeæÑvee Heæ¾lee Lee~ Fvì^sbme Heeme keÀjves kesÀ yeeo Jes efnvot keÀeuespe cesb He´efJeøì ngS, Hej ieefCele keÀcepeesj nesves kesÀ keÀejCe Fbìj cesb keÀFõ yeej DevegleerCeõ n gS Deewj Deble cesb HeæÑeFõ íesæ¾keÀj DeO³eeHeve keÀe keÀe³eõ keÀjves ueies~ Iej Hej ner jn keÀj Gvnesbves Fbìj leLee yeer.S. keÀer HejerãeeSb Heeme keÀer ~ jepeveereflekeÀ GLeue-HegLeue mes He´YeeefJele neskeÀj Gvnesbves veewkeÀjer íesæ¾ oer Deewj keÀeMeer cesb DeHevee He´sme Keesue keÀj 'nbme' Deewj 'peeiejCe ' keÀe mebHeeove keÀjves ueies~ Gvnesbves 'ceeOegjer' keÀe Yeer mebHeeove efkeÀ³ee~ yecyeFõ keÀer SkeÀ efheÀuce kebÀHeveer kesÀ Deeie´n Hej Jes JeneB 8000) JeeeføeõkeÀ Jesleve Hej keÀe³eõ keÀjves ®eues ieS, Hej DeefOekeÀ efoveesb lekeÀ veneR ªkeÀ mekesÀ ~ Devle cesb meb. 1993 ces byeerceejer kesÀ keÀejCe GvekeÀe osneJemeeve nes ie³ee ~

keÉÀefle³eeB

DeeHeves veeìkeÀ leLee peerJeveer Deeefo keÀe Yeer meÉpeve efkeÀ³ee, Hej Gvnsb efJeMesøe K³eeefle GvekesÀ GHev³eemeesb SJeb keÀneefve³eesb kesÀ keÀejCe efceueer~ GvekesÀ He´cegKe GHev³eeme keÀceõYetefce, jbieYetefce, keÀe³eekeÀuHe , efveceõuee,He´sceeÞece, Jejoeve, mesJee-meove, ieyeve SJeb ieesoeve Deeefo nQ b~ GvekeÀer ueieYeie meYeer He´cegKe keÀneefve³eeB 'ceevemejesJej' veece mes 4 Yeeieesb cesb He´keÀeefMele mebie´nesb cesb mebieÉnerle nw~ FvekesÀ DeefleefjkeÌle keÀheÀve, veJe-peerJeve, He´sce-He´metve, He´sce-He´efleÿee Deeefo Dev³e keÀFõ keÀneefve³eesb kesÀ mebie´n Yeer He´keÀeefMele ngS~
He´sce®evo keÀe cenlJe - He´sce®evo peer ves Henues Gotõ cesb keÀneefve³eesb keÀe meÉpeve He´ejbYe efkeÀ³ee~ Gotõ cesb Gvnesbves oes GHev³eeme Yeer efueKes ~ Fme He´keÀej Oeerjs-Oeerjs Gotõ meeefnl³e cesb Gvnsbb ceev³elee He´eHle nes ®egkeÀer Leer~ efheÀj GvekeÀe O³eeve efnvoer keÀer Deesj DeekeÉÀøì ngDee~ efnvoer cesb Gvnesbves keÀneefve³eesb kesÀ ceeO³ece mes ie´eceerCe peerJeve keÀer me®®eer PeeBefkeÀ³eeB He´mlegle keÀeR~ GHev³eemeesb cesb Yeer Gvnesbves peerJeve keÀe yeæ¾e ner ³eLeeLeõ ef®e$e Gleeje ~ ie´eceerCe pevelee kesÀ YeeJeesb, efJe®eejesb, ªefæѳeesb SJeb ceev³eleeDeesb kesÀ efpeleves efmeànmle HeejKeer He´sce®evo peer Les, Glevee efnvoer keÀe keÀesFõ Dev³e keÀLeekeÀej veneR Lee ~ie´eceerCe Deb®eue kesÀ ef®e$eCe kesÀ meeLe ner meeLe meceepe cesb J³eeHle Dev³e mHeboveesb keÀes Yeer GvekeÀer j®eveeDeesb cesb He³eeõHle mLeeve efceuee~ mJeelev$e³e-mebie´ece keÀer PeebefkeÀ³ee, GBÀ®e-veer®e kesÀ YeeJeesb Hej J³ebie, JesM³ee-JeÉefÊe keÀe megOeej Deeefo efJeefJeOe meeceeefpekeÀ oMeeDeesb Deewj mecem³eeDeesb keÀe ef®e$eCe Gvnesbves efkeÀ³ee~ peerJeve keÀer me®®eeFõ leLee meceepe keÀer DeJ³eJemLeeDeesb keÀe ³eLeeJeled ef®e$eCe keÀjkesÀ ner veneR íesæ¾ efo³ee, yeefukeÀ GvekesÀ nue efkeÀS peeves keÀe DeeoMeõ Yeer He´mlegle efkeÀ³ee~ FmeerefueS GvekesÀ ³eLeeLeõJeeo keÀes "DeeoMees¥vcegKe ³eLeeLeõJeeo" keÀne peelee nw~ He´sce®evo peer keÀes efnvoer meeefnl³e cesb Decej mLeeve efceueves keÀe keÀejCe ³en veneR nw efkeÀ Jes meeceeefpekeÀ GHev³eemeesb kesÀ He´Ceslee Les, yeefukeÀ ³en nw efkeÀ Gvnesbves DeHeves GHev³eemeesb cesb meeceeefpekeÀlee kesÀ meeLe GHev³eeme -keÀuee keÀe Yeer ®ejce GlkeÀøeõ He´oefMeõle efkeÀ³ee~ GvekesÀ GHev³eemeesb Deewj keÀneefve³eesb keÀer keÀLeeJemleg Del³eble J³eJeefmLele SJeb kegÀletnueJeOeõkeÀ nw~ Gvecesb GÊece leLee Keue oesveesb ner He´keÀej kesÀ ®eefj$eesb keÀe efJekeÀeme osKeves keÀes efceuelee nw leLee GvekeÀer meYeer j®eveeSB SkeÀ GoeÊe GÎsM³e keÀes ueskeÀj efueKeer ieFõ nw~ Fme He´keÀej GvekesÀ GHev³eemeesb keÀer He´efleøþe, keÀuee SJeb GÎsM³e oesveesb ner ¢eføì³eesb mes ngFõ ~

Mewueer

He´sce®evo peer keÀer Mewueer meerOeer, mejue SJeb He´JeenHetCeõ nw~ Gmecesb meeceev³e He´³eesie cesb Deeves Jeeues Meyoesb keÀe ner yeengu³e nw~ He´sce®evo peer keÀer Mewueer kesÀ He´e³eë leerve ªHe ncesb osKeves keÀes efceueles nQ - (1) Heefj®e³eelcekeÀ, (2) YeeJeelcekeÀ, (3) Deeuees®eveelcekeÀ ~ Deeuees®eveelcekeÀ Mewueer keÀe oMeõve GvekesÀ efvesyebOeesb Deeefo cesb neslee nw efpemecesb Yeeøee meeefnefl³ekeÀ SJeb He´YeeJeeslHeeokeÀ nw leLee uesKekeÀ efJeøe³e keÀe efJeJes®eve keÀjlee ngDee ®euelee nw~ Heefj®e³eelcekeÀ Mewueer He´sce®evo peer keÀer He´Oeeve Mewueer nw efpemekeÀe He´³eesie GvekesÀ GHev³eemeesb Deewj keÀneefve³eesb cesb He´cegKelee mes ngDee nw~ Fme Mewueer keÀer Yeeøee mejue nw~ Jeeke̳e íesìs-íesìs efkeÀvleg He´YeeJeeslHeeokeÀ nw~ peve-peerJeve cesb He´®eefuele Meyoesb keÀes efyevee efkeÀmeer mebkeÀes®e ³ee yeveeJeì kesÀ ie´nCe keÀj efue³ee ie³ee nw ~ YeeJeelcekeÀ He´mebiees Hej GvekeÀer Mewueer YeeJeelcekeÀ nes ieFõ nw~ Fme Mewueer cesb keÀeJ³ece³elee kesÀ meeLe ner Yeeøee keÀer mejmelee efoKeueeFõ Heæ¾leer nw~ He´sce®evo peer keÀer Mewueer keÀer He´cegKe efJeMesøelee ³en nw efkeÀ Gmecesb Gotõ Deewj efnvoer keÀer oes Mewefue³eesb keÀe mecevJe³e ngDee nw~ Gmecesb SkeÀ Deesj Gotõ Deewj efnvoer keÀer oes Mewefue³eesb keÀe mecevJe³e ngDee nw~ Gmecesb SkeÀ Deesj Gotõ keÀer ®egueyegueenì , jbieerveer Deewj mepeerJelee nw lees otmejer Deesj efnvoer keÀer mejuelee Deewj iebYeerjlee Yeer nw~ GvekeÀer Mewueer keÀer otmejer efJeMesøelee Gmecesb cegneJejesb SJeb metefkeÌle³eesb keÀe meheÀue He´³eesie nw~ FmekesÀ meeLe ner GvekeÀer Mewueer cesb nem³e-J³ebie keÀe De®íe Hegì efceuelee nw leLee DeefYeve³eelcekeÀlee meJeõ$e efJeÐeceeve nw~

Yeeøee

Gotõ meeefnl³e mes efnvoer kesÀ ães$e cesb HeoeHeõCe keÀjves kesÀ keÀejCe He´sce®evo peer keÀer Yeeøee He´ejbYe cesb kegÀí oesøeHetCeõ jner~ Gmecesb J³eekeÀjCe mebyebOeer oesøe lees efJeÐeceeve ner Les, meeLe ner Jeeke̳e j®evee Yeer efMeefLeue SJeb oesøeHetCeõ Leer~ Hej Oeerjs-Oeerjs Gvnesbves Fve oesøeesb keÀe Heefjnej keÀj efue³ee Deewj efnvoer kesÀ SkeÀ efmeànmle uesKekeÀ keÀer Yeebefle meMekeÌle SJeb He´Jeence³eer Yeeøee efueKeves ueies~ GvekeÀer Yeeøee keÀe meyemes yeæ¾e iegCe eGvekeÀe peve-megueYe nesvee nw~ efkeÌueøì Meyoesb kesÀ yeesPe mes oyeer ngFõ Dee¾cyejHetCeõ Yeeøee Gvnsb Hemevo veneR Leer~ Gvnesbves lees SkeÀ He´Jeen cesb uesKeveer ®eueeFõ Deewj Gme He´Jeen cesb Gotõ Deewj Debie´speer kesÀ Yeer He´®eefuele Meyoesb keÀe He³eeõHle He´³eesie efkeÀ³ee~ efpeme He´keÀej GvekeÀer Yeeøee cesb Yeer ~ GvekeÀer Yeeøee keÀer Dev³e efJeMesøelee GmekeÀer cegneJejsoeveer leLee ®egìerueeHeve nw~ cegneJejesb keÀer lees Gvnesbves Peæ¾er meer ueiee oer nw~ peve-peerJeve cesb He´®eefuele cegneJejesb , keÀneJeleesb Deeefo kesÀ He´³eesie mes GvekeÀer Yeeøee cesb SkeÀ efJeef®e$e meewvo³eõ keÀe meceeJesMe nes ie³ee nw~