mebIe keÀer jepeYeeøee

Deveg®íso 343.

(1) mebIe keÀer jepeYeeøee efbnboer Deewj efueefHe osJeveeiejer nesieer~

mebIe kesÀ jepekeÀer³e He´³eespeveesb kesÀ efueS He´³eesie nesves Jeeues DebkeÀesb keÀe ªHe Yeejleer³e DebkeÀesb keÀe Deblejeõøì^er³e ªHe nesiee~

(2) Keb¾
(1) cesb efkeÀmeer yeele kesÀ nesles ngS Yeer, mebefJeOeeve kesÀ He´ejbYe mes Hebên Jeøeõ keÀer keÀeueeJeefOe kesÀ efueS mebIe kesÀ Gve meye jepekeÀer³e He´³eespeveesb kesÀ efueS Debie´speer Yeeøee He´³eesie keÀer peeleer jnsieer, efpevekesÀ efueS Ssmes He´ejbYe kesÀ þerkeÀ Henues Jen He´³eesie keÀer peeleer Leerë-

Hejbleg jeøì^Heefle GkeÌle keÀeueeJeefOe cesb, DeeosMe Üeje, mebIe kesÀ jepekeÀer³e He´³eespeveesb cesb mes efkeÀmeer kesÀ efueS Debie´speer Yeeøee kesÀ meeLe efnboer Yeeøee keÀe leLee Yeejleer³e DebkeÀesb kesÀ Deblejeõøì^er³e ªHe kesÀ meeLe-meeLe osJeveeiejer DebkeÀesb keÀe He´³eesie He´eefOekeÉÀle keÀj mekesÀiee~

(keÀ) Debie´speer Yeeøee keÀe, DeLeJee

(Ke) DebkeÀesb kesÀ osJeveeiejer ªHe keÀe, Ssmes He´³eespeveesb kesÀ efueS He´³eesie GHeyebefOele keÀj mekesÀieer, pewmes efkeÀ Ssmeer efJeefOe cesb GefuuefKele nes~

jepeYeeøee Dee³eesie Deewj mebmeoer³e meefceefle

Deveg®íso 344 (1) jeøì^Heefle, Fme mebefJeOeeve kesÀ He´ejcYe mes Heeb®e Jeøeõ keÀer meceeefHle Hej leLee lelHeM®eele Ssmes He´ejcYe mes ome Jeøeõ keÀer meceeefHle Hej, DeeosMe Üeje SkeÀ Dee³eesie ieefþle keÀjsiee pees SkeÀ DeO³eãe Deewj Deøìce Devegmet®eer cesb GefuueefKele efYevve YeeøeeDeesb keÀe He´efleefveefOelJe keÀjves Jeeues Ssmes Dev³e meom³eesb mes efceuekeÀj yevesiee pewmes efkeÀ jeøì^Heefle efve³egkeÌle keÀjs, leLee Dee³eesie Üeje DevegmejCe keÀer peeves Jeeueer He´ef¬eÀ³ee Yeer DeeosMe HeefjYeeeføele keÀjsiee ~

2) Dee³eesie keÀe keÀÊeõJ³e nesiee efkeÀ Jen efvecveefueefKele kesÀ yeejs cesb DeHeveer efmeheÀeefjMesb jeøì^Heefle kesÀ meceãe He´mlegle keÀjsb ë-

keÀ) mebIe kesÀ jepekeÀer³e He´³eespeveesb kesÀ efueS efnvoer Yeeøee keÀe GÊejesÊej DeefOekeÀ He´³eesie,

Ke) mebIe kesÀ jepekeÀeer³e He´³eespeveesb cesb mes meye ³ee efkeÀmeer kesÀ efueS Debie´speer Yeeøee kesÀ He´³eesie Hej efveyeõvOeve,

ie) Deveg®íso 348 cesb JeefCeõle He´³eespeveesb cesb mes meye ³ee efkeÀme er kesÀ efueS He´³eesie keÀer peeves Jeeueer Yeeøee,

Ie) mebIe kesÀ efkeÀmeer SkeÀ ³ee DeefOekeÀ GefuueefKele He´³eespeveesb kesÀ efueS He´³eesie efkeÀS peeves Jeeues DebkeÀesb kesÀ ªHe,

ý) mebIe keÀer jepeYeeøee leLee mebIe Deewj efkeÀmeer jep³e kesÀ yeer®e DeLeJee SkeÀ jep³e Deewj otmejs jep³e kesÀ yeer®e meb®eej keÀer

Yeeøee leLee Gve kesÀ He´³eesie kesÀ yeejs cesb jeøì^Heefle Üeje Dee³eesie mes HeÉ®íe efkeÀS ngS efkeÀmeer Dev³e efJeøe³e ~

jepeYeeøee Dee³eesie keÀer efmeheÀeeefjMeseb Hej efJe®eej keÀjves kesÀ efueS Deveg®íso 344 kesÀ Keb¾ 4 kesÀ Devegmeej 30 meom³eesb keÀer SkeÀ mebmeoer³e meefceefle kesÀ ieþve keÀer J³eJemLee keÀer ieFõ efpemecesb 20 ueeskeÀmeYee kesÀ Deewj 10 jep³e meYee kesÀ meom³e nesbies ~

jepeYeeøee Dee³eesie keÀer mLeeHevee 1955 cesb ngFõ Deewj Gmeves DeHeveer efjHeesìõ 1956 cesb He´mlegle keÀj oer~ Dee³eesie keÀer efmeheÀeefjMeesb Hej efJe®eej keÀjves kesÀ efueS 1957 cesb mebmeoer³e meefceefle ieefþle keÀer ieFõ ~ Dee³eesie Deewj mebmeoer³e meefceefle oesveesb keÀe efJe®eej Lee efkeÀ 1965 kesÀ yeeo Yeer "men-jepeYeeøee" kesÀ ªHe cesb Debie´speer keÀe He´³eesie ®euelee jns b

jepeYeeøee DeefOeefve³ece, 1963 keÀer Oeeje 4 cesb ³en He´eJeOeeve nw efkeÀ efpeme leejerKe keÀes Oeeje 3 He´JeÉÊe nesleer nw, Gmemes 10 meeue keÀer meceeefHle kesÀ yeeo, jepeYeeøee kesÀ mebyebbOe cesb SkeÀ meefceefle, Fme efJeøe³e keÀe mebkeÀuHe mebmeo kesÀ efkeÀmeer Yeer meove cesb jeøì^Heefle keÀer HetJeõ cebpetjer mes, He´mleeefJele oesveesb meoveesb Üeje Heeefjle efkeÀS peeves Hej ieefþle keÀer pee³esieer ~

jepeYeeøee DeefOeefve³ece, 1963 keÀer Oeeje 4 kesÀ GHeyebOeesb kesÀ Devegmeej mebmeoer³e jepeYeeøee meefceefle keÀe ieþve efkeÀ³ee ie³ee nw ~ meefceefle mebIe kesÀ mejkeÀejer He´³eespeveesb kesÀ efueS efnvoer kesÀ He´³eesie cesb ngFõ He´ieefle keÀer meceerãee kesÀjieer Deewj Gme Hej efmeheÀeefjMe keÀjles ngS jeøì^Heefle keÀes DeHevee He´efleJesove He´mlegle keÀjsieer ~ jeøì^Heefle He´efleJesove keÀes mebmeo kesÀ njskeÀ meove kesÀ meceãe jKeJee³esbies Deewj meYeer jep³e mejkeÀejesb keÀes efYepeJee³esbies ~

meefceefle cesb 30 mebmeo meom³e nw, 20 ueeskeÀ meYee kesÀ Deewj 10 jep³e meYee kesÀ ~

4 cee®eõ, 1976 keÀer DeHeveer yewþkeÀ cesb meefceefle ves ceb$eeue³eesb, efJeYeeieesb Deewj GvekesÀ keÀe³eeõue³eesb leLee kebÀHeefve³eesb Deeefo cesb efnvoer kesÀ He´³eesie kesÀ HegvejerãeCe kesÀ efueS leerve GHe-meefceefle³eeb yeveeFõ nQ ~ Fve GHe-meefceefle³eesb keÀe keÀe³eõães$e veer®es efueKesb Devegmeej nw ë-

Henueer GHe meefceefle ë (keÀ) jãee ceb$eeue³e, efJeosMe ceb$eeue³e, efMeãee ceb$eeue³e , ieÉn ceb$eeue³e, keÀeefceõkeÀ SbJe He´MeemeefvekeÀ megOeej efJeYeeie, efJeefOe, v³ee³e Deewj kebÀHeveer keÀe³eõ ceb$eeue³e ~

(Ke) efnvoer He´efMeãeCe, ³eebef$ekeÀer³e Deewj Dev ³e megefJeOeeSb, DevegJeeo keÀe³eõ Deewj efnvoer
kesÀ keÀece mes mebyebefOele mìeheÀ keÀer J³eJemLee ~

otmejer GHe meefceefle ë jsue ceb$eeue³e , meb®eej ceb$eeue³e, met®evee SJeb He´meejCe ceb$eeue³e, keÉÀeføe Deewj efmeb®eeFõ ceb$eeue³e ~

leermejer GHemeefceefle ë efJeÊe ceb$eeue³e, Hewì^esefue³ece, jmee³eve De ewj GJeõjkeÀ ceb$eeue³e, FmHeele Deewj
Keeve ceb$eeue³e, Gpeeõ ceb$eeue³e, efJeÿeeve He´ewÐeesefiekeÀer efJeYeeie, JeeefCep³e ceb$eeue³e, mJeemL³e Deew j HeefjJeej efve³eespeve ceb$eeue³e, He³eõìve Deewj veeiej efJeceeveve ceb$eeue³e, veewJenve Deewj HeefjJenve ceb$eeue³e ~

meefceefle ves 14 petve, 1976 keÀes GHeveer otmejer yewþkeÀ cesb ³en efveM®e³e efkeÀ³ee efkeÀ Jen DeHeves keÀe³eõ ães$e kesÀ yeejs cesb efvecveefueefKele Jeiees¥ kesÀ efueS Deueie-Deueie He´MveeJeueer Üeje Gvemes met®evee /efJe®eej ceebiesieer ë-

1. pevelee

2. kesÀvêer³e mejkeÀejer keÀceõ®eejer

3. kesÀvêer³e mejkeÀej kesÀ ceb$eeue³e /efJeYeeie/ keÀe³eeõue³e

4. efnvoer keÀes DeHeveer jepeYeeøee kesÀ ªHe cesb DeHeveeves Jeeues jep³e

5. efnvoer keÀes DeHeveer jepeYeeøee kesÀ ªHe cesb veneR DeHeveeves Jeeues jep³e ~

GHe³egõkeÌle leerveesb GHemeefceefle³eeb efouueer Deewj efouueer mes yeenj efmLele kesÀvêer³e mejkeÀej kesÀ oheÌlejesb, kebÀHeefve³eesb Deewj efveieceesb Deeefo cesb peeSbieer ~ Fve GHemeefceefle³eesb kesÀ oewjesb kesÀ keÀe³eõ¬eÀce keÀer met®evee ³eLeemece³e mebyebefOele ceb$eeue³eesb /efJeYeeieesb/keÀe³eeõue³eesb Deeefo keÀes oer pee³ee keÀjsbieer ~

efJeÊe ceb$eeue³e Deeefo mes DevegjesOe nw efkeÀ Jes Fme keÀe³eeõue³e ÿeeHeve cesb yeleeFõ ieFõ yeeleesb keÀes DeHeves mebyeà Deewj DeOeervemLe keÀe³eeõue³eesb keÀes leLee DeHeves He´MeemeefvekeÀ SJeb efve³eb$eCeeOeerve mejkeÀejer GHe¬eÀceesb kesÀ O³eeve cesb ues Dee³esb, leeefkeÀ Gvnsb mebmeoer³e jepeYeeøee meefceefle keÀer mLeeHevee Deewj GmekesÀ keÀe³eõães$e kesÀ yeejs cesb peevekeÀejer nes peeS Deewj Jes Gmes Hetje men³eesie osb ~ Jes meYeer mebyebefOeleesb keÀes ³es DevegosMe Yeer peejer keÀj osb efkeÀ mebIe kesÀ efJeefYevve He´³eespeveesb kesÀ efueS efnvoer kesÀ He´ieeceer He´³eesie mes mebyebefOele met®evee lew³eej jKesb, leeefkeÀ Jen GHemeefceefle³eesb kesÀ meom³eesb keÀes peye Jes GvekesÀ keÀe³eeõue³eesb cesb peeSb, lees GHeueyOe keÀje mekesbÀ ~

(jsueJes yeesæ¾ keÀe HeefjHe$e meb. efnvoer 76/peer-21/4 efoveebkeÀ 20 pegueeFõ , 1976 leLee jepeYeeøee efJeYeeie (ieÉn ceb$eeue³e keÀe keÀe³eeõue³e ÿeeHeve meb. 1/20012/2/27/76-je.Yee./(keÀ-1) (meefceefle) efoveebkeÀ 5.7.1976)

jep³e keÀer jepeYeeøee ³ee jepeYeeøeeSb ë-

Deveg®íso 345 Deveg®íso 346 Deewj 347 kesÀ GHeyebOeesb kesÀ DeOeerve jnles ngS, jep³e keÀe efJeOeeve ceb¾ue, efJeefOe Üeje, Gme jep³e kesÀ jepekeÀer³e He´³eespeveesb cesb mes meye ³ee efkeÀmeer kesÀ efueS He´³eesie kesÀ DeLeõ Gme jep³e cesb He´³egkeÌle nesves Jeeueer YeeøeeDeesb cesb efkeÀmeer SkeÀ ³ee DeveskeÀ keÀes ³ee efnvoer keÀes DebieerkeÀej keÀj mekesÀiee ~

Hejbleg peye lekeÀ jep³e keÀe efJeOeeve-ceb¾ue efJeefOe Üeje Fme mes Dev³eLee GHeyebOe ve keÀjsb leye lekeÀ jep³e kesÀ Yeerlej Gve jepekeÀer³e He´³eespeveesb kesÀ efueS Debie´speer Yeeøee He´³eesie keÀer peeleer jnsieer efpeve kesÀ efueS Fme mebefJeOeeve kesÀ He´ejbYe mes þerkeÀ Henues Jen He´³eesie keÀer peeleer Leer ~

SkeÀ jep³e Deewj otmejs jep³e kesÀ yeer®e DeLeJee jep³e Deewj mebIe kesÀ yeer®e meb®eej kesÀ efueS
jepeYeeøee ë-

Deveg®íso 346 mebIe kesÀ jepekeÀer³e He´³eespeveesb kesÀ efueS He´³egkeÌle nesves kesÀ efueS lelmece³e He´eefOekeÉÀle Yeeøee, SkeÀ jep³e Deewj otmejs jep³e Deewj otmejs jep³e kesÀ yeer®e cesb leLee efkeÀmeer jep³e Deewj mebIe kesÀ yeer®e cesb meb®eej kesÀ efueS jepeYeeøee nesieer ~

Hejbleg oes ³ee oes mes DeefOekeÀ jep³e keÀjej keÀjles nQ efkeÀ Ssmes jep³eesb kesÀ yeer®e meb®eej kesÀ efueS jepeYeeøee efnvoer Yeeøee nesieer lees Ssmes meb®eej kesÀ efueS Jen Yeeøee He´³eesie keÀer pee mekesÀieer ~

G®®elece v³ee³eeue³e Deewj G®®e v³ee³eeue³eesb cesb leLee DeefOeefve³eceesb, efJeOes³ekeÀesb Deeefo cesb He´³eesie keÀer peeves Jeeueer Yeeøee ë-

Deveg®íso 348 (1) Fme Yeeie kesÀ HetJeõJeleerõ GHeyebOeesb cesb efkeÀmeer yeele kesÀ nesles ngS Yeer, peye lekeÀ mebmeo efJeefOe Üeje Dev³eLee GHeyebOe ve keÀjs leye lekeÀ ë

keÀ) G®®elece v³ee³eeue³e cesb leLee He´l³eskeÀ G®®e v³ee³eeue³e cesb meye keÀe³eõJeeefn³eeb ,

Ke) pees ë-

1. efJeOes³ekeÀ, DeLeJee Gve Hej He´mleeefJele efkeÀS peeves Jeeues pees mebMeesOeve, mebmeo kesÀ He´l³eskeÀ meove cesb Hegveë mLeeefHele efkeÀS peeSb Gve meye kesÀ He´eefOekeÉÀle Heeþ,

2. DeefOeefve³ece, mebmeo Üeje ³ee jep³e kesÀ efJeOeeve-ceb¾ue Üeje Heeefjle efkeÀS peeSb, leLee pees DeO³eeosMe jeøì^Heefle ³ee

jep³eHeeue ³ee jepeHe´cegKe Üeje He´K³eeefHele efkeÀS peeSb, Gve meye kesÀ He´eefOekeÉÀle Heeþ, leLee

3. DeeosMe, efve³ece, efJeefve³ece Deewj GHeefJeefOe Fme mebefJeOeeve kesÀ DeOeerve, DeLeJee mebmeo ³ee jep³eesb kesÀ efJeOeeve-ceb¾ue Üeje efveefceõle efkeÀmeer efJeefOe kesÀ DeOeerve, efvekeÀeues peeSb Gve meye kesÀ He´eefOekeÉÀle Heeþ, Debie´speer Yeeøee cesb nesiesb ~

(2) Keb¾ (1) kesÀ GHeKeb¾ (keÀ) cesb efkeÀmeer yeele kesÀ nesles ngS Yeer, efkeÀmeer jep³e keÀe jep³eHeeue ³ee jepeHe´cegKe jeøì^Heefle keÀer HetJeõ mecceefle mes efnvoer Yeeøee keÀe ³ee Gme jep³e cesb jepekeÀer³e He´³eespeveesb kesÀ efueS He´³eesie nesves Jeeueer efkeÀmeer Dev³e Yeeøee keÀe He´³eesie Gme jep³e cesb cegK³e mLeeve jKeves Jeeues G®®e v³ee³eeue³e keÀer keÀe³eõJeeefn³eesbb cesb efueS He´eefOekeÉÀle keÀj mekesÀiee ~

Hejvleg Fme Keb¾ keÀer keÀesFõ yeele Jewmes G®®e v³ee³eeue³e Üeje efoS ieS efveCeõ³e, DeeÿeefHle DeLeJee DeeosMe keÀes ueeiet ve nesieer ~

350 J³eLee kesÀ efveJeejCe keÀs efueS DeY³eeJesove keÀer YeeøeeSb ë-

350 efkeÀmeer J³eLee kesÀ efveJeejCe kesÀ efueS mebIe ³ee jep³e kesÀ efkeÀmeer HeoeefOekeÀejer ³ee He´eefOekeÀejer keÀes ³eLeeefmLeefle mebIe cesb jep³e cesb He´³eesie nesves Jeeueer efkeÀmeer Yeeøee cesb DeY³eeJesove osves keÀe He´l³eskeÀ J³eefkeÌle keÀes nkeÀ nesiee ~

Deveg®íso 351 efnvoer Yeeøee keÀer He´®eej JeÉefà keÀjvee, GmekeÀe efJekeÀeme keÀjvee leeefkeÀ Jen Yeejle keÀer meeceeefmekeÀ mebmkeÉÀefle kesÀ meye lelJeesb keÀer DeefYeJ³eefkeÌle keÀe ceeO³ece nes mekesÀ, leLee Gme keÀer Deelceer³elee cesb nmleãesHe efkeÀS efyevee efnvogmleeveer Deewj Deøìce Devegmet®eer cesb GefuueefKele Dev³e Yeejleer³e YeeøeeDeesb kesÀ ªHe, Mewueer Deewj HeoeJeueer keÀes Deelcemeele keÀjles ngS leLee DeeJeM³ekeÀ ³ee JeebŽveer³e nes Jeneb Gme kesÀ Meyo Yeb¾ej kesÀ efueS cegK³eleë mebmkeÉÀle mes leLee ieewCeleë Dev³e YeeøeeDeesb mes Meyo ie´nCe keÀjles ngS GmekeÀer meceÉefà megefveefM®ele keÀjvee mebIe keÀe keÀÊeõJ³e nesiee ~

mebmeo cesb He´³eesie nesves Jeeueer Yeeøee

Deveg®íso 120 Yeeie 17 cesb efkeÀmeer yeele kesÀ nesles ngS Yeer, efkeÀvleg Deveg®íso348 kesÀ GHeyebOeesb kesÀ DeOeerve jnles ngS mebmeo cesbkeÀe³eõ efnvoer cesb ³ee Debie´speer cesb efkeÀ³ee peeSiee ~

Hejvleg ³eLeeefmLeefle, jep³emeYee keÀe meYeeHeefle ³ee ueeskeÀ meYee keÀe DeO³eãe DeLeJee Gme ªHe cesb keÀe³eõ keÀjves Jeeuee J³eefkeÌle efkeÀmeer meom³e keÀes, pees efnvoer ³ee Debie´speer cesb DeHeveer He³eeõHle DeefYeJ³eefkeÌle veneR keÀj mekeÀlee, DeHeveer ceeleÉYeeøee cesb meove keÀes mebyeesefOele keÀjves keÀer Devegÿee os mekesÀiee ~

2. peye lekeÀ mebmeo efJeefOe Üeje Dev³eLee GHeyebOe ve keÀjs leye lekeÀ Fme mebefJeOeeve kesÀ He´ejcYe mes 15 Jeøeõ keÀer keÀeueeJeefOe keÀer meceeefHle kesÀ HeM®eele ³e n Deveg®íso Ssmes He´YeeJeer nesiee ceevees efkeÀ ³ee Debie´speer cesb ³es Meyo Gmecesb mes uegHle keÀj efoS ieS nesb ~

efJeOeeve ceb¾ue cesb He´³eesie nesvesJeeueer Yeeøee

Deveg®íso 120 Yeeie-17 cesb efkeÀmeer yeele kesÀ nesles ngS Yeer, efkebÀleg Deveg®íso 348 kesÀ GHeyebOeesb kesÀ DeOeerve jnles ngS, jep³e kesÀ efJeOeeve ceb¾ue cesb keÀe³eõ jep³e keÀer jepeYeeøee ³ee YeeøeeDeesb cesb ³ee efnboer cesb ³ee Debie´speer cesb efkeÀ³ee peeSieeë

Hejbleg, ³eLeeefmLeefle, efJeOeeve meYee keÀe DeO³eãe ³ee efJeOeevemeYee keÀe meYeeHeefle DeLeJee Ssmes ªHe cesb keÀe³eõ keÀjvesJeeuee J³eefkeÌle efkeÀmeer meom³e keÀes, pees GHe³egõkeÌle YeeøeeDeesb cesb mes efkeÀmeer cesb He³eeõHle DeefYeJ³eefkeÌle veneR keÀj mekeÀlee, DeHeveer ceeleÉYeeøee cesb meove keÀes mebyebefOele keÀjves keÀer Devegÿee os mekesÀiee~ (³en Deveg®íso peccet keÀMceerj Hej ueeiet veneR nw)~

peye lekeÀ jep³e keÀe efJeOeeveceb¾ue efJeefOe Üeje Dev³eLee GHeyebOe ve keÀjs leye lekeÀ Fme mebefJeOeeve kesÀ He´ejbYe mes Hebên Jeøeõ keÀer keÀeueeJeefOe keÀer meceeefHle kesÀ HeM®eeled ³en Deveg®íso Ssmes He´YeeJeer nesiee ceevees efkeÀ "³ee Debie´speer cesb" ³es Meyo Gmecesb mes uegHle keÀj efoS ieS nQ~

Hejbleg efncee®eue He´osMe, ceefCeHegj, cesIeeue³e Deewj ef$eHegje kesÀ jep³e efJeOeeve-ceb¾ueesb kesÀ mebyebOe cesb ³en Keb¾ Fme He´keÀej He´YeeJeer nesiee ceevees efkeÀ Gmecesb Deeves Jeeues "Hebên Jeøeõ" Meyoesb kesÀ mLeeve Hej "He®®eerme Jeøeõ" Meyo jKe efoS ieS nesb~

Deøìce Devegmet®eer (Deveg®íso 344(1) Deewj 351)

1. Demeefce³ee 2. Gefæ¾³ee 3. Gotõ 4. keÀvveæ¾

5. keÀMceerjer 6. iegpejeleer 7. leefceue 8. lesueieg

9. Hebpeeyeer 10.yebieuee 11.cejeþer 12.ceue³eeuece

13.mebmkeÉÀle 14.efmevOeer 15.efnvoer 16.keÀesbkeÀCeer

17.ceefCeHegjer 18.vesHeeueer